Hasta Ziyareti Âdâbı ve Şifa Duaları

İyâdet: hasta ziyareti ne demektir?

İslâmî literatürde hasta ziyaretine “iyâdet” denir; kelime, tekrar tekrar dönüp gelmek anlamındaki kökten türemiştir. Bu isimlendirme bile bir şey söyler: Hasta ziyareti bir kerelik bir görev değil, gerektiğinde tekrarlanan bir ilgidir. Amaç, hastayı yalnız bırakmamak ve iyileşme sürecinde ona moral olmaktır.

Peygamberimiz, hasta ziyaretini Müslümanın Müslüman üzerindeki haklarından biri olarak sayar. Selâm almak, davete icabet etmek, cenazeye katılmak gibi hasta ziyareti de karşılıklı bir sorumluluktur. Yani ziyaret, gücü yerinde olanın lütfu değil; hastanın hakkıdır.

Hastayı ziyaret etmenin değeri

Yukarıda aktarılan kudsî hadis, hasta ziyaretinin değerini en çarpıcı biçimde anlatır: Allah kendisini, hasta kulunun yanında bulunmakla ilişkilendirir. Bu ifade, bir insanın en zayıf anında yanında olmanın Allah katındaki karşılığını gösterir. Ziyaret, hastaya iyileşme garantisi vermez; ama yalnız olmadığını hissettirir.

Rivayetlerde, hastayı ziyaret eden kişiye meleklerin dua ettiği ve ziyaretçinin adeta cennet bahçelerinde dolaştığı bildirilir. Buradaki teşvik, bir ziyaretin ne kadar kısa sürerse sürsün boşa gitmediğini anlatmak içindir. On dakikalık bir uğrayış bile, hastanın günü açısından uzun bir teselli olabilir.

Ziyaretin âdâbı

İyi niyetle yapılan bir ziyaret bile, ölçüsü kaçırıldığında hastayı yorabilir. Bu yüzden âdâbın çoğu, hastanın hâlini merkeze almakla ilgilidir. Aşağıdaki maddeler, ziyareti hastaya iyi gelen bir buluşmaya dönüştürür.

• Uygun bir vakit seç; erken sabah, gece geç saatler ve doktor vizite saatleri uygun değildir.
• Ziyareti kısa tut. Hastanın istirahate ihtiyacı olduğunu unutma.
• Güzel söz söyle ve umut ver; iyileşme temennisini açıkça dile getir.
• Sesini alçalt, kalabalık girme; odayı kalabalıklaştırmak hastayı yorar.
• Hastaya durumunu ayrıntısıyla anlattırmaya çalışma; o kadarını paylaşmak istemeyebilir.
• Elini tutmak, alnına dokunmak gibi sade bir yakınlık gösterisi çoğu zaman sözden daha çok iyi gelir.
• Hastane veya ev hijyenine dikkat et; kendin hastaysan ziyareti ertele.

Hastaya okunacak şifa duaları

Peygamberimizin hastalara okuduğu dualardan biri şudur: “Es’elullâhe’l-azîme Rabbe’l-arşi’l-azîmi en yeşfiyek” — “Yüce arşın Rabbi olan büyük Allah’tan sana şifa vermesini dilerim.” Bu duanın, eceli gelmemiş hasta için yedi kez okunması tavsiye edilmiştir.

Bir diğer dua, hastanın üzerine sağ eli koyarak okunur: “Ezhibi’l-be’se Rabbe’n-nâs, işfi ente’ş-şâfî, lâ şifâe illâ şifâuke, şifâen lâ yugādiru sekamen” — “Ey insanların Rabbi, sıkıntıyı gider; şifa ver, şifa veren yalnız Sensin. Senin şifandan başka şifa yoktur; öyle bir şifa ver ki geride hastalık bırakmasın.” Fâtiha ve Muavvizeteyn (Felak-Nâs) okumak da sünnettir.

“Hastalandığım zaman bana şifa veren O’dur.”

Şuarâ 26/80, Kur’an Yolu Meali

Hastanın kendi hâli: sabır, dua ve tedavi

Peygamberimiz, Müslümanın başına gelen bir yorgunluğun, hastalığın, üzüntünün, hatta ayağına batan bir dikenin bile günahlarına kefaret olacağını bildirir. Bu müjde, hastalığı bir ceza olarak görme eğilimini kırar. Hastalık kişiyi Allah’a yaklaştıran bir imtihandır; asıl olan onu sabırla ve şikâyeti isyana dönüştürmeden taşımaktır.

Sabır, tedaviyi bırakmak anlamına gelmez. Peygamberimiz açıkça “tedavi olun” buyurmuş ve Allah’ın şifasını yaratmadığı bir hastalık yaratmadığını bildirmiştir. Yani dua ile tedavi rakip değil, birbirini tamamlayan iki yoldur. Hasta, hekimin dediğini yaparken kalbini de Rabbine açık tutar.

Ziyarette kaçınılması gerekenler

Ziyaretin en sık düşülen hatası, iyi niyetle verilen kötü tavsiyelerdir. Duyulmuş tedavileri anlatmak, hastanın teşhisi hakkında yorum yapmak, benzer hastalıktan vefat eden tanıdıkları hatırlatmak veya “şunu yapsaydın olmazdı” demek hastayı yıpratır. Ziyaretçinin işi teşhis koymak değil, moral olmaktır.

Bir diğer sınır mahremiyettir. Hastanın rahatsızlığını izni olmadan başkalarına anlatmak, odada fotoğraf çekmek veya durumunu sosyal medyada paylaşmak açık bir hak ihlalidir. Ayrıca hastaya ölümü temenni ettirecek sözlerden kaçınılmalıdır; Peygamberimiz, sıkıntı yüzünden ölümü istemeyi hoş görmemiş, bunun yerine “Yaşamak benim için hayırlıysa yaşat, ölmek hayırlıysa canımı al” diye dua etmeyi öğretmiştir.

Sonuç: Kısa ziyaret, uzun teselli

Hasta ziyareti, karmaşık bir hazırlık istemeyen ama karşılığı büyük bir ameldir. Doğru vakti seçmek, kısa kalmak, güzel söz söylemek, bir dua okumak ve mahremiyeti korumak; hepsi bu kadar. Hastanın hatırladığı şey çoğu zaman ne getirdiğin değil, geldiğin olur.

Bugün için tek bir adım yeterli: Uzun süredir hasta olan bir tanıdığını ara veya kısa bir ziyaret planla. Gidemiyorsan bir mesaj ve bir dua da ihmali telafi eder; asıl olan hastanın unutulmadığını bilmesidir.