Kötülük Varsa Allah Neden İzin Veriyor? İmtihan, Özgürlük ve Hikmet

Dünya bir imtihan yurdudur

Bu soruya verilecek cevabın temeli, dünyanın ne için var olduğunu doğru anlamaktan geçer. Kur’an, hayatı ve ölümü “hanginizin daha güzel davranacağını denemek için” yarattığını bildirir. Yani dünya, herkesin hak ettiğini anında aldığı bir mükâfat salonu değil; insanın sınandığı, seçim yaptığı bir imtihan yurdudur. İmtihanın olduğu yerde ise zorluğun, tercih farkının ve sınavın bulunması tabiîdir.

Bir imtihan salonunda soruların zor olması, sınavı düzenleyenin kötü olduğunu göstermez; sınavın ciddiyetini gösterir. Aynı şekilde dünyadaki zorluk ve acılar, tek başına Allah’ın yokluğunun ya da ilgisizliğinin delili değildir. Asıl adaletin, imtihanın bittiği yerde, âhirette tam olarak gerçekleşeceği vaadi bu tablonun ayrılmaz parçasıdır.

Kötülüğün büyük kısmı insan tercihinden doğar

Dünyadaki kötülüklerin çoğu; zulüm, yalan, savaş, haksızlık, ihmal — doğrudan insan tercihlerinin sonucudur. Allah insanı iyiyi de kötüyü de seçebilecek bir irade ile donatmıştır. Birinin haksızlık yapmasının faturasını Yaratıcıya çıkarmak, aslında o insanın sorumluluğunu görmezden gelmektir. Kötülüğü sorgularken çoğu zaman parmakla gösterilmesi gereken adres, o kötülüğü işleyen iradedir.

Geriye kalan bir kısım ise deprem, hastalık, sel gibi tabiat olaylarıdır. Bunlar da çoğu zaman insanı uyaran, olgunlaştıran, dünyanın geçiciliğini hatırlatan bir imtihan boyutu taşır. Ayrıca birçoğunun arkasında tedbirsizlik, ihmal ve adaletsiz düzenler gibi yine insana ait sebepler vardır. Mümin bu tablo karşısında hem Allah’a sığınır hem de sorumluluğunu üstlenir.

Bir şeyin parçası kötü görünse de bütünde hikmeti olabilir

Bazı şeyler tek başına, o an bakıldığında kötü görünür; ama daha geniş bir bütün içinde hayra hizmet edebilir. Acı veren bir ameliyat, hastalığın şifasıdır; zor bir imtihan, insanı olgunlaştırır. Kur’an bir yerde “Hoşunuza gitmediği hâlde hakkınızda hayırlı olan şeyler vardır” buyurarak bu ölçüyü hatırlatır. İnsanın bilgisi sınırlıdır; her acının uzun vadeli sonucunu göremez.

Kehf sûresindeki Hz. Mûsâ ve Hızır kıssası tam da bunu anlatır: İlk bakışta yanlış görünen olayların ardında, ancak sonradan anlaşılan bir hikmet vardır. Bu, her acıya bir gerekçe uydurmak değildir; bilgimizin sınırını kabul edip Allah’ın ilim ve hikmetine güvenmektir. Görmediğimiz bütünün bir düzeni olduğuna inanmak, kalbe sabır kazandırır.

“Olur ki bir şey sizin için hayırlı iken siz onu hoş görmezsiniz. Allah bilir, siz bilmezsiniz.”

Bakara sûresi, 216 — meâlen

Özgürlük olmadan gerçek iyilik de olmaz

Bir insanın iyiliği anlamlı olsun isteniyorsa, onun kötülüğü seçebilme imkânı da bulunmalıdır. Zorla yaptırılan bir davranış erdem değildir; sevgi, dürüstlük ve merhamet ancak özgürce seçildiğinde değer kazanır. Allah insanı bir makine gibi değil, sorumluluk taşıyan bir irade sahibi olarak yaratmıştır. Bu iradenin bedeli, kötülüğün de mümkün hâle gelmesidir.

Dolayısıyla “Allah kötülüğe neden engel olmuyor?” sorusu, bir yönüyle “Allah insanı neden özgür yarattı?” sorusuna dönüşür. Özgürlüğün olmadığı bir dünyada ne imtihan ne erdem ne de sevgi olurdu. Kötülüğün imkânı, insanın onurlu bir varlık olmasının ödediği bedeldir; ve bu imkânı kötüye kullananın hesabı görülecektir.

Mağdurun hakkı zâyi olmaz: Âhiret dengesi

Kötülük probleminin en ağır tarafı, çoğu zaman zalimin yanına kâr kalması, mazlumun ise sesinin duyulmamasıdır. İşte imanın getirdiği en büyük teselli buradadır: Hiçbir haksızlık cevapsız kalmayacak, hiçbir gözyaşı boşa akmayacaktır. Dünyada görülmeyen adalet, âhirette zerresine kadar görülecektir. Bu inanç, acıyı anlamlı kılar ve umudu diri tutar.

Bu yüzden mümin, acı karşısında iki şeyi birlikte yapar: Sabreder ve çalışır. Sabır, olan biteni Allah’ın ilim ve adaletine emanet etmektir; çalışmak ise kötülüğe elden geldiğince karşı durmaktır. Âhirete iman, insanı umutsuzluktan da vurdumduymazlıktan da korur; onu sabırlı ama sorumlu bir insan yapar.

Mümin kötülüğün seyircisi değildir

Kötülüğün varlığını Allah’a sormak kolaydır; asıl mesele, kötülük karşısında ne yaptığımızdır. İslâm, mümini haksızlığın seyircisi değil, gücü ölçüsünde karşısında duran bir insan olarak tarif eder. Zulmü elle, dille ya da hiç değilse kalben reddetmek, imanın gereğidir. Yani kötülük problemi, sadece düşünülecek bir soru değil; sorumluluk yükleyen bir çağrıdır.

Bu bakış, insanı hem tevekküle hem çabaya çağırır. Elimizden geleni yapıp sonucu Allah’a bırakmak, kötülüğe teslim olmak değil; onunla mücadele ederken huzuru korumaktır. Böylece mümin, dünyadaki kötülüğü bahane edip inkâra sürüklenmez; aksine onu, iyiliği çoğaltma sorumluluğunun sebebi hâline getirir.

• Kötülüğün çoğu insan tercihinden doğar; sorumluluk o iradeye aittir.
• Özgürlük olmadan erdem, sevgi ve imtihan da olmazdı.
• Bir şeyin parçası kötü görünse de bütünde hikmeti olabilir.
• Âhiret, dünyada görülmeyen adaletin tamamlandığı yerdir.
• Mümin kötülüğün seyircisi değil, ona karşı duran kişidir.

Sonuç: Acı, imanı bitiren değil derinleştiren imtihandır

Kötülüğün varlığı, Allah’ın yokluğunun delili değildir. Dünya bir imtihan yurdudur; insan özgürdür, bilgisi sınırlıdır ve asıl adalet âhirette gerçekleşecektir. Bu çerçeve, acıyı yok saymadan ona bir anlam ve bir umut kazandırır.

Kalbi yaralı biriyle bu soru üzerine konuşurken önce dinlemek, sonra sakin sözlerle bu dengeleri hatırlatmak gerekir. Bugün atılabilecek adım, taşıdığımız bir acıyı Allah’a açıp sabır dilemek ve çevremizdeki bir haksızlığa küçük de olsa el uzatmaktır. Böylece kötülük, imanı bitiren değil; onu sabır, merhamet ve sorumlulukla derinleştiren bir imtihana dönüşür.