Sünnet Namazları Nelerdir? Revâtib Sünnetler ve Rekâtları

Sünnet namazı ne demektir?

Sünnet namazı, farz ve vâcip dışında, Peygamberimiz’in devamlı ya da sık sık kılarak bize öğrettiği namazlardır. Beş vakit farz namazın öncesinde veya sonrasında düzenli olarak kılındıkları için bunlara “revâtib sünnetler” denir; “revâtib” kelimesi “yerleşik, düzenli” anlamına gelir. Bu namazlar farz gibi kesin bir borç değildir; fakat Peygamber sevgisinin ve kulluk özeninin güzel bir göstergesidir.

Sünnet namazları küçük görülecek bir ayrıntı değildir; farzların çevresinde onları koruyan bir çerçeve gibidir. Kişi farzını kıldıktan sonra sünnetlerle Rabbine yakınlığını artırır, gönlünü ibadete daha çok ısındırır. Bu yazıda, TDV İlmihali’ne göre beş vaktin sünnetlerini rekât sayılarıyla ve müekked ile gayr-i müekked ayrımıyla sade bir dille göreceğiz.

Beş vaktin revâtib sünnetleri ve rekâtları

TDV İlmihali’ne göre beş vaktin sünnetleri şöyledir. Sabah namazının farzından önce 2 rekât sünnet kılınır; bu, sünnetlerin en kuvvetlisidir. Öğle namazında farzdan önce 4 rekât, farzdan sonra 2 rekât sünnet vardır. İkindi namazının farzından önce ise 4 rekât sünnet kılınır. Böylece gündüz vakitleri, farzların önünde ve ardında sünnetlerle çevrelenmiş olur.

Akşam namazının farzından sonra 2 rekât sünnet kılınır. Yatsı namazında ise farzdan önce 4 rekât, farzdan sonra 2 rekât sünnet bulunur; ardından Hanefî mezhebine göre vâcip olan Vitir namazı 3 rekât olarak kılınır. Görüldüğü gibi her farz, kendine eşlik eden sünnetlerle birlikte bir bütün oluşturur. Bu sıralamayı ezberlemek zor değildir; birkaç günlük düzenli kılışla kendiliğinden yerine oturur.

Müekked ve gayr-i müekked sünnet ne demek?

Sünnetler kuvvet bakımından ikiye ayrılır. “Müekked sünnet”, Peygamberimiz’in neredeyse hiç terk etmeden sürekli kıldığı, kuvvetle tavsiye edilen sünnettir. Sabahın 2 rekâtı, öğlenin önündeki 4 ve sonundaki 2 rekâtı, akşamın sonundaki 2 rekâtı ve yatsının sonundaki 2 rekâtı müekked sünnetlerdir. Bunları düzenli kılmaya özen göstermek, mümine yakışan güzel bir alışkanlıktır.

“Gayr-i müekked sünnet” ise Peygamberimiz’in kimi zaman kılıp kimi zaman terk ettiği, yine de kılınması güzel görülen sünnettir. İkindinin farzından önceki 4 rekât ile yatsının farzından önceki 4 rekât bu türdendir. Bir sünneti kaçırmak günah değildir; fakat sünnetleri sürekli ihmal etmek, ibadet hayatında bir gevşekliğe işaret edebilir. Ölçü nettir: farzı asla aksatmamak, sünnetlere de gücümüz ölçüsünde tutunmaktır.

Sabahın iki rekâtı neden bu kadar değerli?

Sabah namazının iki rekât sünneti, revâtib sünnetlerin en kuvvetlisi kabul edilmiştir. Sabahın erken ve ağır saatinde, uykuya tercih edilerek kılınan bu kısa namaz, kulun Rabbine olan bağlılığını gösterir. Peygamberimiz bu iki rekâta öyle önem vermiştir ki, onu yolculukta bile bırakmadığı rivayet edilir. Bu yüzden sabah sünnetine ayrı bir özen göstermek çok güzeldir.

Bu sünnetin değerini, Peygamberimiz’in şu sözü açıkça anlatır. Sabahın iki rekâtındaki bereket, onun kısacık ve hafif görünen yapısının ardındaki büyük sevaba işaret eder. Mümin, günün ilk ibadetini bu sünnetle güzelce açtığında, güne de huzurlu ve bereketli bir başlangıç yapmış olur.

“Sabah namazının iki rekât sünneti, dünyadan ve içindeki her şeyden daha hayırlıdır.”

Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn — meâlen

Nafileler farzların eksiklerini tamamlar

Sünnet namazlarının en güzel hikmetlerinden biri, farzlarda farkında olmadan oluşan eksikleri telafi etmesidir. İnsan farz namazını kılarken zihni dağılabilir, huşûu zayıflayabilir. İşte kıldığımız sünnet ve nafile namazlar, bu kusurları örten bir tamamlayıcı gibidir. Bu sebeple sünnetler, “gerekirse kılınır” türünden ikinci derece bir ibadet değil, kulluğumuzu güzelleştiren bir zenginliktir.

Peygamberimiz, kıyamet gününde kulun ilk hesaba çekileceği amelin namaz olduğunu; farzında eksik çıkarsa Rabbimizin “Kulumun nafile namazları var mı bakın” buyurarak eksiklerin bu nafilelerle tamamlanacağını haber vermiştir. Bu müjde, sünnet namazlarına neden bu kadar özen gösterildiğini tek başına anlatır. Nafileler, farzların yükünü hafifleten bir güven yastığı gibidir.

“Kıyamet günü kulun ilk hesaba çekileceği amel namazdır; farzında eksik olursa nafileleriyle tamamlanır.”

Ebû Dâvûd ve Tirmizî, Salât — meâlen

Kısaca: hangi vaktin kaç sünneti var?

Yukarıda anlatılanları toparlamak gerekirse, beş vaktin sünnetleri kolayca kısa bir listeye sığar. Bu özet, günlük namazları planlarken zihinde net bir çerçeve oluşturur ve hangi sünnetin ne zaman kılınacağını hatırlamayı kolaylaştırır. Yeni başlayan biri için böyle bir liste, yolu görünür kılan sade bir harita gibidir.

Unutulmaması gereken önemli bir nokta şudur: Vitir namazı Hanefî mezhebinde sünnet değil, vâciptir ve yatsıdan sonra kılınır. Bu yüzden onu revâtib sünnetlerle aynı kefeye koymamak gerekir. Aşağıdaki liste, sünnet rekâtlarını vakit vakit sıralar; Vitir’i ise ayrıca hatırlatır.

• Sabah: 2 rekât müekked sünnet (farzdan önce).
• Öğle: 4 rekât müekked sünnet (farzdan önce) + 2 rekât müekked sünnet (farzdan sonra).
• İkindi: 4 rekât gayr-i müekked sünnet (farzdan önce).
• Akşam: 2 rekât müekked sünnet (farzdan sonra).
• Yatsı: 4 rekât gayr-i müekked sünnet (farzdan önce) + 2 rekât müekked sünnet (farzdan sonra).
• Yatsıdan sonra: 3 rekât Vitir (Hanefî’de sünnet değil, vâciptir).

Sonuç: Farzı koruyan güzel bir çerçeve

Sünnet namazları, farz ibadetimizin çevresinde onu koruyan ve güzelleştiren bir çerçeve gibidir. Kesin bir borç olmasalar da, Peygamberimiz’in izini takip etmenin ve kulluğu sevgiyle sürdürmenin en tabii yollarından biridir. Önce farzları sağlam kılmak, sonra gücümüz ölçüsünde sünnetlere tutunmak en dengeli yoldur.

Yeni başlayan biri için güzel bir adım, önce en kuvvetli sünnet olan sabahın iki rekâtını düzenli kılmaya çalışmaktır. Ardından öğle ve akşamın müekked sünnetleri de yavaş yavaş güne yerleşir. Namazın farzlarını ve kılınışını tazelemek istediğinde ilgili rehber yazıları yanında olacaktır; unutma, önemli olan mükemmel bir başlangıç değil, samimi ve sürekli bir gayrettir.