Uyuşturucuyu Bırakmak İstiyorum: Yalnız Değilsin, Güvenli Yardım Rehberi

Önce acil durumu ayır: Ne zaman 112 aranmalı?

Bir kişi uyanmıyor, nefesi belirgin biçimde yavaşlamış veya düzensiz, nöbet geçiriyor, göğüs ağrısı yaşıyor, ağır ajitasyon ya da bilinç karışıklığı gösteriyor, kendine veya başkasına zarar verme riski taşıyorsa bu bir danışmanlık görüşmesini bekleyecek durum değildir. Sağlık Bakanlığının ALO 191 bilgileri, maddeye bağlı zehirlenme ve kriz hâlinde 112 Acil Çağrı Merkezi veya en yakın acil servise başvurulmasını söyler. Kişiyi yalnız bırakma; kendini tehlikeye atmadan acil yönlendirmeyi izle.

Ne kullanıldığını tahmin ederek evde ilaç, yiyecek, kahve, soğuk duş veya başka bir madde verme. Sağlık ekibine bilinen maddeyi, yaklaşık zamanı, birlikte kullanılan başka maddeleri ve mevcut ilaçları dürüstçe söyle. Yasal veya toplumsal kaygı sebebiyle kritik bilgiyi saklamak tedaviyi zorlaştırabilir. Bu yazı ilk yardım eğitimi veya kişisel tıbbî plan değildir; acil durumda 112 görevlisinin talimatı esastır.

“Acil durumda doğru kapı danışma hattı değil, 112 ve en yakın acil servistir.”

ALO 191 Sık Sorulan Sorular — özetle

Neden kendi başına bir “detoks” takvimi kurmamalısın?

Uyuşturucu veya uyarıcı adı altında çok farklı maddeler bulunur; yoksunluk, zehirlenme, ruhsal belirti ve başka ilaçlarla etkileşim riskleri aynı değildir. Kullanılan ürünün içeriği de her zaman bilinemeyebilir. Bu yüzden bir arkadaşın deneyimi, sosyal medya videosu veya internetteki doz çizelgesi senin için güvenli bir tedavi planı sayılmaz. Birden fazla madde veya alkol kullanımı varsa değerlendirme daha da önem kazanır.

İlk profesyonel görüşmede kullanımın süresini, sıklığını, son kullanım zamanını, daha önce bırakırken yaşadıklarını, ruhsal ve bedensel hastalıklarını, gebelik ihtimalini ve kullandığın ilaçları paylaş. Amaç seni yargılamak değil, uygun bakım ortamını belirlemektir. Reçetesiz veya başkasına ait ilaç kullanma; semptomları başka bir maddeyle bastırmaya çalışma. Tedavi kararı psikiyatri veya bağımlılık alanındaki sağlık ekibi tarafından kişiselleştirilmelidir.

Türkiye’de bugün hangi yardım yollarına başvurabilirsin?

ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı; madde kullanıp bırakmak isteyenlere, yakınlarına, yoksunluk veya kullanma isteği yaşayanlara ve tedavi sürecinde zorlananlara 7 gün 24 saat danışmanlık ve kişiye uygun yönlendirme sunar. Sağlık Bakanlığı sayfasına göre sabit hatlardan ücretsizdir. Aradığında açıkça “Bırakmak istiyorum ve güvenli tedaviye nasıl ulaşacağımı bilmiyorum” diyebilirsin; mükemmel bir açıklama hazırlaman gerekmez.

115 YEDAM da tütün, alkol, madde, kumar ve internet alanlarında sorun yaşayan kişilere ve yakınlarına ücretsiz psikolojik ve sosyal destek verir. Tıbbî tedavi için AMATEM, ÇEMATEM, psikiyatri klinikleri ve ilgili sağlık merkezleri değerlendirilebilir; 182/MHRS üzerinden randevu yolu da kullanılabilir. YEDAM ayaktan psikososyal destek sunar, yatarak tedavi yapmaz. İhtiyacına uygun hizmeti ALO 191 veya sağlık profesyoneliyle netleştir.

1. Acil kriz veya zehirlenme: 112 ya da en yakın acil servis.
2. Danışma ve tedaviye yönlendirme: ALO 191.
3. Ücretsiz psikolojik ve sosyal destek: YEDAM 115.
4. Tıbbî değerlendirme: AMATEM/ÇEMATEM, psikiyatri veya uygun sağlık kuruluşu.

Tedavi yalnız maddeyi kesmekten neden daha geniştir?

Güvenli arınma bazı kişiler için ilk basamaktır; sonrasında kullanma isteği, ruh sağlığı, uyku, aile ilişkileri, barınma, eğitim veya iş düzeni ve yeniden kullanım riski ele alınabilir. Sağlık Bakanlığının tedavi yönlendirmeleri ile YEDAM modeli, bağımlılık mücadelesini tek görüşmelik bir işlem değil, tıbbî ve psikososyal destek gerektirebilen bir süreç olarak ele alır. Herkesin bakım biçimi ve süresi aynı olmaz.

İlk randevuda senden istenenleri anlamadıysan sor; mahremiyet, yatış, ilaç, test ve takip hakkında açık bilgi iste. Eşlik eden depresyon, kaygı, travma, psikotik belirti veya kendine zarar düşüncesini saklama. Dinî danışmanlık kalbe ümit ve yön kazandırabilir; fakat psikiyatri değerlendirmesinin yerine geçmez. Sağlık ekibi de kişisel fıkhî soruların tek mercii değildir. İki alanı birbirine rakip yapmadan ehil destekleri bir arada kullan.

Tetikleyici, erişim ve çevre planı nasıl kurulur?

Madde kullanma isteğini tetikleyen kişi, yer, iletişim kanalı, para akışı, duygu ve saatleri tedavi ekibinle birlikte görünür kıl. Bu kayıt suç delili toplamak ya da kendini utandırmak için değil, güvenlik planı kurmak içindir. Kullanım çevresi tehdit, borç, şiddet veya suç riski taşıyorsa tek başına hesaplaşmaya girme. Güvenli uzaklaşma ve gerekli yasal-sosyal destek için yetkili kurumlardan yardım al.

Telefon numaralarını, randevu tarihini ve zor anda aranacak kişiyi kolay erişilecek yere kaydet. Para, ulaşım ve boş zaman düzenini güvenilir bir kişiyle planlamak yararlı olabilir. Evde bilinmeyen madde veya araç gereç bulunuyorsa çocukları ve diğer kişileri koru; nasıl güvenli biçimde hareket edeceğini yetkili sağlık veya güvenlik birimine sor, riskli materyale çıplak elle müdahale etme. Çevre değişikliği tek başına tedavi değildir ama tedavinin uygulanacağı alanı korur.

Tövbe, ümit ve insan onuru bu süreçte ne söyler?

Kur’an, kendi aleyhine haddi aşmış kullara Allah’ın rahmetinden ümit kesmemelerini bildirir. Bu çağrı, zararı küçümsemek değil, insanı “Ben artık düzelemem” hükmünden çıkarıp dönüşe yöneltmektir. Tövbe; yanlışı dürüstçe görmek, bırakmaya yönelmek, gerçek tedbirlere sarılmak ve zarar verilen hakları güvenli, meşru yollarla onarmaktır. Tedaviye gitmek, takipte kalmak ve riskli çevreden uzaklaşmak bu somut tedbirlerin parçası olabilir.

Günahın ayrıntılarını siteye, ilim grubuna veya yeni tanıştığın kişilere anlatmak zorunda değilsin. Sağlık ekibine tedavi için gerekli bilgiyi ver; dinî danışmanda ise mahremiyeti koruyan, yargılamayan ve seni profesyonel yardımdan koparmayan bir yaklaşım ara. Seni aşağılayan, para isteyen, mucize tedavi vaat eden veya ilaçlarını bırakmaya zorlayan kişilerden uzak dur. Allah’ın rahmetine güvenmek, riskleri inkâr etmek değil, doğru sebeplere sarılarak yeniden yönelmektir.

Yeniden kullanım olursa yardım kapısı kapanır mı?

Hayır. Yeniden kullanım ciddi bir güvenlik ve tedavi bilgisi taşır; fakat bütün emeği değersiz kılmaz. Olayı takip ekibinden gizleme. Ne zaman, hangi tetikleyiciyle ve hangi şartlarda olduğunu konuş; bakım planının, görüşme sıklığının veya ortamın yeniden değerlendirilmesini iste. Şu anda zehirlenme, kriz veya ağır sağlık belirtisi varsa yine 112’ye başvur. Utanç sebebiyle tek başına beklemek riski büyütebilir.

Yeniden kullanımın ardından kendi kendine ilaç, doz veya bırakma düzeni değiştirme. ALO 191’i, YEDAM’ı veya tedavi ekibini yeniden ara. Yakınınsan tehdit, aşağılama veya zorla itiraf yerine güvenliği ve profesyonel teması öncele. Dönüşte samimiyet, kusursuz geçmiş iddiası değil, gerçeği saklamadan doğru yardıma yeniden bağlanabilmektir.

Bugünün hedefi yalnız kalmamak ve doğru kapıya ulaşmak

Şu anda acil belirti varsa 112’yi ara veya acil servise git. Acil değilse ALO 191’den danışma ve uygun tedaviye yönlendirme iste; 115 YEDAM’dan psikososyal destek al; AMATEM, ÇEMATEM veya psikiyatri değerlendirmesine ulaş. Madde türüne göre değişen riskleri internetten tahmin etmeye çalışma. Doğru ilk temas, güvenli tedavinin kapısını açar.

Manevî dönüşünü de yalnız bir duygu olarak bırakma: dua et, tövbe et, bir güvenilir kişiyi haberdar et ve randevuna git. İlim meclisi sana ümit ve aidiyet versin, sağlık ekibi tıbbî güvenliği kursun, sosyal destek günlük hayatını yeniden düzenlemene yardım etsin. Geçmişin ne kadar ağır görünürse görünsün, bugün yaptığın yardım çağrısı yeni bir yönün gerçek başlangıcı olabilir.