Zilhicce’nin İlk On Günü ve Arefe: Yılın Kıymetli Günleri

Zilhicce hangi aydır?

Zilhicce, hicrî takvimin son ayıdır ve adını hac ibadetinden alır. Haram aylardan biridir; yani savaşın yasaklandığı, saygı gösterilmesi emredilen aylardandır. Hac menâsiki ve Kurban Bayramı bu ay içinde yer alır.

Ayın ilk on günü, hac ibadetinin en yoğun bölümünü kapsar. Arefe günü Arafat’ta vakfe yapılır, ertesi gün bayramın ilk günüdür. Hacca gitmeyen Müslümanlar için de bu günler, yıl içindeki en bereketli dönemlerden biri sayılır.

Müfessirlerin çoğu, Fecr sûresinin başındaki “on gece” yeminini bu günlere yorumlar. Kur’an’ın bir zaman dilimi üzerine yemin etmesi, o dilime dikkat çekmek içindir. Yılın belirli günlerinin böyle işaretlenmesi, insanın ibadetini düzenli aralıklarla tazeleme ihtiyacına verilmiş bir cevaptır.

İlk on günün fazileti

Peygamberimiz, salih amelin Allah katında bu on günde yapılandan daha sevimli olduğu başka gün bulunmadığını bildirmiştir. Sahâbe “Allah yolunda cihad da mı?” diye sorduğunda, canını ve malını ortaya koyup hiçbiriyle dönmeyen kimse dışında evet cevabını vermiştir.

Bu hadis, bu günlere özel yeni bir ibadet getirmez; mevcut ibadetlerin değerinin arttığını bildirir. Yani namaz, oruç, sadaka, Kur’an ve zikir aynı ibadetlerdir; bu on günde yapıldığında sevabı daha büyüktür.

“Allah katında şu on günde yapılan amellerden daha sevimli bir amel yoktur.”

Buhârî, Îdeyn 11; Ebû Dâvûd, Savm 61

Arefe günü orucu ve duası

Arefe günü, Kurban Bayramı’ndan önceki gündür. Hacda olmayanların bu günde oruç tutması müstehaptır. Peygamberimiz, arefe günü orucunun geçmiş ve gelecek bir yılın günahlarına kefaret olmasını Allah’tan umduğunu bildirmiştir. Buradaki günahlardan kasıt, kul hakkı içermeyen küçük günahlardır.

Arafat’ta bulunan hacılar ise dua için güç toplamak üzere o gün oruç tutmaz. Arefe günü duanın en makbul olduğu vakitlerden biri olarak anılır; hacca gitmeyenler de bu günü uzun bir dua ve istiğfar günü hâline getirebilir.

Teşrik tekbirleri

Arefe günü sabah namazından başlayarak bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar, farz namazların ardından teşrik tekbiri getirilir. Bu, toplam yirmi üç vakit eder. Hanefî mezhebine göre teşrik tekbiri vâciptir ve cemaatle kılınsın kılınmasın her mükellef getirir.

Tekbirin metni bilinen şekliyle “Allâhü ekber, Allâhü ekber, lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber, Allâhü ekber ve lillâhi’l-hamd” cümlesidir. Unutan kişi hatırladığı anda getirir; namazdan sonra araya konuşma girmişse artık kaza edilmez.

Kurban ve bayram günleri

Kurban, zilhiccenin onuncu gününden başlayarak üç gün içinde kesilir. Hanefî mezhebine göre kurban, dinen zengin sayılan kişiye vâciptir. Etin üçe bölünüp bir bölümünün ihtiyaç sahiplerine verilmesi ise sünnete dayanan bir uygulamadır, kesin bir zorunluluk değildir.

Kurban kesecek kişinin, zilhicce hilâli göründükten sonra kurban kesilene kadar saç ve tırnaklarını kesmemesi müstehap sayılmıştır. Bu, hacı olmayanı da menâsike bir ölçüde ortak eden sembolik bir uygulamadır.

Bayram günlerinin ilki, bayram namazıyla başlar. Kurban kesecek kişinin bayram namazından önce kesim yapmaması, kurbanın bayramla bağını korur. Kesim işini ehline bırakmak, hayvana eziyet etmemek ve kesim yerini temiz tutmak da çoğu zaman ihmal edilen ama dinen üzerinde durulan hususlardır.

Hacca gitmeyenler için on günlük program

Bu günleri değerlendirmek için karmaşık bir program gerekmez. Her gün bir sayfa Kur’an, günde bir defa tekbir ve tehlil, ilk dokuz günün mümkün olanlarında oruç ve gün içinde küçük bir sadaka yeterlidir. Arefe gününü ise tamamen duaya ayırmak, on günün zirvesi olur.

Bayram günleri ise ziyaret ve ikram günleridir. Kırgın olduğun bir akrabayı aramak, yalnız yaşayan bir komşuya uğramak ve çocuklara bayramı sevdirmek, bu günlerin ibadet kadar önemli bir parçasıdır.

Kurban kesmeyecek olanlar için de bu günlerden pay almanın yolları vardır: Kurban organizasyonlarına küçük bir katkı yapmak, et dağıtımında gönüllü olmak ya da bir aileye bayram alışverişinde destek olmak. Zilhiccenin ilk on günü, ibadetin yalnız bireysel değil toplumsal yüzünü de öne çıkarır.

Bugüne düşen pay

Zilhiccenin ilk on günü, ramazanın gölgesinde kalan bir fırsattır. Hacca gitmek herkes için mümkün olmayabilir; ama bu günlerden pay almak herkes için mümkündür.

Bugün için tek bir adım: Hicrî takvimden bir sonraki zilhicce ayının ne zaman başladığına bak ve arefe gününü takvimine işaretle. Kıymetli günler, hatırlandığında değerlenir.