Bu oturumun öğretim halkaları
Kalp Nedir?
Mühlikâta girmeden önce Gazzâlî kalbin haritasını çizer. 'Kalp' iki anlama gelir: göğsün sol yanındaki et parçası — bu, hayvanlarda ve hatta ölüde de vardır — ve asıl kastedilen, Rabbini bilen, hitaba muhatap olan, sorumlu tutulan latîfe-i rabbâniyye. İnsanın hakikati bu latîfedir; bilen, seven, iman eden veya inkâr eden odur.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · İhyâü ulûmi'd-dîn; TDV İslâm Ansiklopedisi · Kalb
Kalp, Ruh, Nefis, Akıl
Gazzâlî'ye göre kalp, ruh, nefis ve akıl kelimeleri yerine göre aynı manevî latîfeye işaret eder; nefis ayrıca kötülüğü emreden yön (nefs-i emmâre) için de kullanılır. En sevdiği benzetme aynadır: kalp bir ayna gibidir; günahlar üzerinde pas biriktirir, tevbe ve zikir onu cilalar. 'Hayır! Doğrusu kazandıkları, kalplerini paslandırmıştır' (Mutaffifîn, 83/14) âyeti bu pası anlatır.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · İhyâü ulûmi'd-dîn; TDV İslâm Ansiklopedisi · Kalb; Mutaffifîn, 83/14 · Diyanet meali
Bir Et Parçası ki...
Kalbin bedendeki yerini en veciz hâliyle hadis bildirir: 'Dikkat edin! Bedende bir et parçası vardır; o iyi olursa bedenin tamamı iyi olur, o bozulursa bedenin tamamı bozulur. Dikkat edin, o kalptir' (Buhârî, Îmân 39; Müslim, Müsâkât 107). Gazzâlî'nin bütün ahlâk kitabı, bu hadisin şerhi gibi okunabilir: organları düzeltmek isteyen, önce kalbi düzeltmelidir.
Kaynak · Buhârî, Îmân 39; Müslim, Müsâkât 107; TDV İslâm Ansiklopedisi · İhyâü ulûmi'd-dîn
Kalb-i Selîm
Bu terbiyenin hedefi, âhirette tek geçer akçe olan arınmış kalptir.
Kaynak · Şuarâ, 26/88-89 · Diyanet meali; TDV İslâm Ansiklopedisi · Kalb