İsrâ ve Mi’râc Nedir?

İsrâ ve mi’râc ne demektir?

İsrâ, sözlükte “gece yürüyüşü” demektir ve Resûlullah’ın bir gece Mescid-i Harâm’dan Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’ya götürülmesini ifade eder. Mi’râc ise “yükselme aracı, merdiven” anlamına gelir; Efendimiz’in Mescid-i Aksâ’dan göklere yükseltilişine bu ad verilmiştir. İki kavram tek bir gecenin iki safhasını anlatır: yeryüzündeki yolculuk isrâ, semaya yükseliş mi’râcdır. Yaygın kabule göre bu olay, hicretten yaklaşık bir buçuk yıl önce, Mekke döneminin sonlarında ve Receb ayının yirmi yedinci gecesinde yaşanmıştır.

Olayın Kur’an’daki yeri açıktır: İsrâ sûresinin ilk âyeti, Allah’ın kulunu bir gece Mescid-i Harâm’dan çevresi mübarek kılınan Mescid-i Aksâ’ya götürdüğünü, bunun “âyetlerinden bir kısmını göstermek” için olduğunu bildirir. Necm sûresinde de Efendimiz’in gördüklerinin gözün şaşmadığı bir hakikat olduğu anlatılır. Âyette geçen “kulunu” ifadesi ayrıca inceliklidir: En büyük ikram anında bile Efendimiz’in anıldığı sıfat kulluktur; bu, mi’râcın ilk dersinin tevhid ve kulluk olduğunu gösterir.

Hüzün yılından teselliye: Olayın bağlamı

İsrâ ve mi’râcı anlamak için öncesindeki yıllara bakmak gerekir. Peygamberliğin onuncu yılında Efendimiz, kendisini himaye eden amcası Ebû Tâlib’i ve en büyük destekçisi olan eşi Hz. Hatice’yi art arda kaybetti; bu yıl siyer kitaplarında “hüzün yılı” diye anılır. Ardından davetine yeni bir kapı aramak için gittiği Tâif’te ağır hakaretlere uğradı, taşlandı; şehirden kanlar içinde ayrıldı. Mekke’de baskı artmış, kapılar birer birer kapanmış görünüyordu.

İşte isrâ ve mi’râc, bu en dar zamanın ardından gelen ilâhî bir ikram ve tesellidir. Yeryüzünde kapılar kapanırken Rabbi ona semanın kapılarını açmış; kullar onu yalnız bırakırken Allah onu kendi katına yükseltip ağırlamıştır. Bu bağlam, olayı bugün okuyan herkese de bir şey söyler: Sıkıntının en koyulaştığı an, çoğu zaman ferahlığın en yakın olduğu andır. Mümin, Tâif’ten dönen bir Peygamber’in mi’râcla taçlandırıldığını bilerek hiçbir darlıkta umudunu kaybetmez.

Mescid-i Harâm’dan Mescid-i Aksâ’ya: İsrâ

Sahih rivayetlere göre Efendimiz o gece Mescid-i Harâm’dan alınmış, kaynaklarda Burak adıyla anılan bir binekle Mescid-i Aksâ’ya götürülmüştür. Orada peygamberlere imam olarak namaz kıldırmıştır (Müslim, Îmân — özetle); bu sahne, onun bütün peygamberlerin getirdiği tevhid davasının son halkası ve önderi olduğunun ilanıdır. Yolculuğun Kâbe’den değil de Mescid-i Aksâ üzerinden semaya uzanması, iki mübarek mescidi tek bir davanın iki durağı olarak birbirine bağlamıştır.

Bu yüzden Mescid-i Aksâ, Müslümanların gönlünde hiçbir siyasî gündemle silinmeyecek bir yere sahiptir: Müslümanların ilk kıblesi, çevresi Kur’an’ın ifadesiyle mübarek kılınan yer ve isrânın durağıdır. Efendimiz ibadet amacıyla yolculuğa değer üç mescid arasında onu da saymıştır. Bugün Mescid-i Aksâ’yı gündemde tutmak, ona dua etmek ve emanet bilincini çocuklara aktarmak, isrâ gecesinin günümüze uzanan sorumluluğudur.

“(İbadet amacıyla) yolculuk ancak üç mescide yapılır: Mescid-i Harâm, benim şu mescidim ve Mescid-i Aksâ.”

Buhârî, Fazlü’s-salât 1; Müslim, Hac 511 — özetle

Semaya yükseliş: Mi’râc yolculuğu

Mescid-i Aksâ’dan sonra Efendimiz göklere yükseltilmiş; sahih hadislerin bildirdiğine göre semalarda Hz. Âdem, Hz. Îsâ, Hz. Yahyâ, Hz. Yûsuf, Hz. İdrîs, Hz. Hârûn, Hz. Mûsâ ve Hz. İbrâhim ile karşılaşmış, yolculuk Sidretü’l-müntehâ denilen sınıra kadar uzanmıştır. Orada Rabbinin âyetlerinden en büyüklerini görmüş, hiçbir gözün görmediği ikramlara muhatap olmuştur. Bu safhanın ayrıntıları gayb alanına girer; bize düşen, Kur’an’ın ve sahih rivayetlerin bildirdiğiyle yetinmektir.

Olayın bedenle mi ruhla mı, uyanıkken mi gerçekleştiği âlimler arasında tartışılmış; çoğunluk, isrâ ve mi’râcın uyanıkken, ruh ve bedenle birlikte yaşandığı görüşünü benimsemiştir. Diyanet ve TDV kaynaklarının çizdiği çerçeve de budur: Olayın aslı Kur’an ve sahih sünnetle sabittir; mahiyetinin ayrıntısı üzerinde spekülasyon yapmak ise müminin görevi değildir. Filmlerde ve sosyal medyada dolaşan kaynağı belirsiz tasvirlere itibar etmemek, bu büyük mucizeye gösterilecek edebin parçasıdır.

“Andolsun o, Rabbinin âyetlerinden en büyüğünü gördü.”

Necm 53/18, Kur’an Yolu Meali — özetle

Mi’râcın hediyeleri: Namaz, âyetler ve müjde

Mi’râc, ümmete eli boş dönülen bir yolculuk değildir. Abdullah b. Mes’ûd’un rivayetine göre Resûlullah’a o gece üç şey verilmiştir: beş vakit namaz, Bakara sûresinin son âyetleri ve ümmetinden Allah’a şirk koşmadan ölenlerin bağışlanacağı müjdesi (Müslim, Îmân 279 — özetle). Rivayetlerde namazın önce elli vakit olarak emredildiği, Efendimiz’in niyazıyla beşe indirildiği, buna karşılık beş vakte elli vakit sevabı verildiği bildirilir. Namaz, mi’râcın ümmete taşınan payıdır.

Bakara sûresinin son iki âyeti, namazlardan sonra ve yatmadan önce okunması tavsiye edilen “Âmene’r-Resûlü”dür; iman esaslarını özetler ve “Rabbimiz, bize gücümüzün yetmediğini yükleme” niyazıyla biter. Üçüncü hediye ise ümidin ta kendisidir: Şirke düşmeden Rabbine kavuşan kul, günahları ne olursa olsun bağışlanma müjdesinin kapsamındadır. Bu üç hediye birlikte okunduğunda mi’râc; namazla süreklilik, vahiyle istikamet ve mağfiretle umut demektir.

“Resûlullah’a mi’râcda üç şey verildi: beş vakit namaz, Bakara sûresinin son âyetleri ve ümmetinden şirke düşmeyenlerin bağışlanacağı müjdesi.”

Müslim, Îmân 279 — özetle

• Beş vakit namaz farz kılındı; beş vakte elli vakit sevabı müjdelendi.
• Bakara sûresinin son iki âyeti (Âmene’r-Resûlü) hediye edildi.
• Şirk koşmadan ölenlerin bağışlanacağı müjdesi verildi.

Mi’râc Kandili nasıl ihya edilir?

Mi’râc gecesi, üç ayların ilki olan Receb’in yirmi yedinci gecesinde anılır ve ülkemizde Mi’râc Kandili olarak bilinir. Diyanet’in ölçüsü açıktır: Bu geceye mahsus, belirli şekli ve rekâtı dinen tayin edilmiş özel bir ibadet yoktur; gece, müminin genel ibadet hayatının samimi bir yoğunlaşmasıyla ihya edilir. Kaza veya nafile namaz kılmak, Kur’an okumak, tövbe ve istiğfarda bulunmak, dua etmek ve kendini hesaba çekmek bu gecenin en güzel içeriğidir.

Aşırılıklardan uzak durmak da ihyanın parçasıdır: Sosyal medyada dolaşan “şu kadar rekât şöyle kılınırsa” türünden kaynağı belirsiz tarifler dinin ölçüsü değildir; kandili kutlu kılan, o gece hatırlanan hakikatlerdir. Geceyi ailece ihya etmek ise en kalıcı yoldur: Çocuklara isrâ ve mi’râcı yaşlarına uygun bir dille anlatın, birlikte Âmene’r-Resûlü okuyun, yatsı ve sabah namazını cemaatle kılmaya özen gösterin. Namaza yeni başlayacak biri için de bu gece güzel bir başlangıç kapısıdır.

1. Yatsı ve sabah namazını özenle, mümkünse cemaatle kılın.
2. Kaza veya nafile namaz kılın; Kur’an ve Âmene’r-Resûlü okuyun.
3. Tövbe ve istiğfarla geceyi bir muhasebe vaktine çevirin.
4. Ailenizle isrâ ve mi’râcı konuşun, birlikte dua edin.
5. Kaynağı belirsiz “özel gece namazı” tariflerine itibar etmeyin.

Sonuç: Namaz, müminin mi’râcıdır

İsrâ ve mi’râc; hüzünden teselliye, Mescid-i Harâm’dan Mescid-i Aksâ’ya, yeryüzünden Sidretü’l-müntehâ’ya uzanan ve ümmete namazı hediye ederek tamamlanan bir yolculuktur. Bu yolculuğun bize bakan yüzü, yılda bir gece anıp geçmek değil; her gün beş kez tekrarlanan bir buluşmadır. Âlimlerimiz bu yüzden namazı “müminin mi’râcı” diye nitelemişlerdir: Secdeye varan kul, Efendimiz’in o gece çıktığı yakınlığın kendi ölçüsündeki payına ulaşır; nitekim kulun Rabbine en yakın olduğu an secde anıdır (Müslim, Salât — özetle).

Öyleyse mi’râcı anlamanın en sahih yolu, namazı hayatın merkezine yerleştirmektir. Namazınızı vaktinde kılmaya, secdelerinizi acele etmeden derinleştirmeye ve her namazı Rabbinizle bir buluşma bilinciyle kılmaya gayret edin. Mescid-i Aksâ’yı duadan eksik etmeyin, mi’râc gecesini ailece ihya edin. Bir gecede semaları aşan bu yolculuğun hatırası, günde beş vakit sizin evinize inmeye devam ediyor; kapıyı açmak size kalmış.