Peygamberimizin Günlük Hayatı ve Sünnetleri

Sabah: Erken kalkmak, dua ile uyanmak ve misvak

Resûlullah’ın günü, güneş doğmadan çok önce başlardı. Gecenin bir kısmını ibadetle geçirir, sabah namazına dinç bir zihinle kalkar ve güne uyanır uyanmaz hamd ile girerdi. Uyandığında “Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah’a hamdolsun; dönüş yalnız O’nadır” anlamındaki duayı okurdu (Buhârî, Deavât — özetle). Bu küçük cümle aslında büyük bir bilinçtir: Uyku bir çeşit ölüm, uyanış yeni bir hayattır ve her sabah, tazelenmiş bir fırsat olarak insana emanet edilir. Güne şükürle başlayan kalp, günün geri kalanını da başka bir gözle görür.

Uyanışın ayrılmaz parçası misvaktı; Efendimiz eve girdiğinde ve namaza hazırlanırken ağız temizliğine özen gösterir, bunu ümmetine ısrarla tavsiye ederdi. Bugün nasıl uygularım? Gece erken yatarak sabahı mümkün kılın; uyanır uyanmaz telefona değil, önce hamd cümlesine uzanın; diş temizliğinizi bir hijyen rutini olmaktan çıkarıp sünnete uyma niyetiyle yapın. Sabah namazını günün merkezine koyduğunuzda, Efendimiz’in gününe en sağlam kapıdan girmiş olursunuz.

“Ümmetime zorluk vermekten çekinmeseydim, onlara her namazda misvak kullanmalarını emrederdim.”

Buhârî, Cum’a 8; Müslim, Tahâret 42 — özetle

Gün boyu ibadet: Vakit namazları, nafileler ve zikir

Efendimiz’in gününü saatler değil, namaz vakitleri şekillendirirdi. Beş vakit namaz onun için bir yükümlülük listesi değil, gözünün nuru ve Rabbiyle buluşma anıydı. Farz namazların çevresine revâtib denilen düzenli sünnetleri yerleştirir; kuşluk vaktinde nafile kılar, gün içinde de kısa fakat devamlı ibadetlerle Allah’la bağını hep diri tutardı. Onun ibadet hayatındaki en dikkat çekici ölçü devamlılıktır: Amellerin Allah katında en sevimlisinin az da olsa devamlı olanı olduğunu bildirmiştir (Müslim, Müsâfirîn — özetle).

Namaz aralarını dolduran şey ise zikirdi; dilinden hamd, tesbih ve istiğfar eksik olmaz, günde yetmişten fazla istiğfar ettiğini bizzat kendisi haber verirdi (Buhârî, Deavât — özetle). Bugün nasıl uygularım? Gün planınızı toplantılara göre değil, önce namaz vakitlerine göre kurun; telefonunuza vakit bildirimi ekleyin. Trafikte, kuyrukta, ekran açılmasını beklerken kısa tesbihleri alışkanlık edinin ve gün içinde Efendimiz’e salavat getirmeyi küçük bir vefa borcu bilin.

Sofrada sünnet: Az yemek, sağ el ve birlikte yemek

Resûlullah’ın sofrası sadeydi; bazen günlerce evinde sıcak yemek pişmediği olur, buna rağmen şikâyet değil şükür duyulurdu. Yemekte ölçüsü açlığını giderecek kadar yemek, midesinde nefese ve suya yer bırakmaktı. Az yemeyi bir perhiz kuralı olarak değil, kalbi ve bedeni diri tutan bir ibadet disiplini olarak öğretti. Aşırı tokluğun gafleti, ölçülü yemenin ise zindeliği beslediğini modern tıp da bugün doğruluyor; sünnet, sofraya oturmadan önce niyeti düzeltmeyi öğretir.

Sofra âdâbını ise bir çocuğa öğretirken özetlemişti: “Besmele çek, sağ elinle ye, önünden ye” (Buhârî, Et’ime 2; Müslim, Eşribe 108). Yemeği birlikte yemeyi bereket sebebi sayar, hiçbir yemeği kötülemez; beğenirse yer, beğenmezse sessizce bırakırdı (Buhârî, Et’ime — özetle). Bugün nasıl uygularım? Günde en az bir öğünü ekransız ve ailece yiyin; tabağınıza yiyebileceğiniz kadar alın; yemeği eleştirmek yerine emeğe teşekkür edin ve sofradan hamd ile kalkın.

“İnsanoğlu mideden daha kötü bir kap doldurmamıştır. İnsana belini doğrultacak birkaç lokma yeter.”

Tirmizî, Zühd 47 — özetle

• Besmele ile başlayın; sağ elinizle ve önünüzden yiyin.
• Sofraya mümkün oldukça ailenizle birlikte oturun.
• Midenizde nefese ve suya yer bırakacak ölçüde yiyin.
• Yemeği kötülemeyin; beğenmediğinizi kibarca bırakın.
• Sofradan Allah’a hamd ederek kalkın.

İnsanlarla ilişkiler: Güler yüz, selâm ve incitmeyen dil

Efendimiz’i görenler, yüzünden tebessümün eksik olmadığını anlatır. Din kardeşine tebessüm etmeyi sadaka sayar (Tirmizî, Birr 36 — özetle), karşılaştığı kimseye önce kendisi selâm verir, selâmı yaymayı müminler arasındaki sevginin anahtarı olarak gösterirdi (Müslim, Îmân — özetle). Konuşurken muhatabına bütün yüzüyle döner, sözünü kesmez, kimseyi topluluk içinde küçük düşürmezdi. Onun ahlâkında insanlarla ilişki bir görgü kuralı yığını değil, imanın günlük hayattaki görünümüydü.

En çarpıcı tanıklık, on yıl hizmetinde bulunan Enes b. Mâlik’ten gelir: “Bana bir kez bile ‘öf’ demedi; yaptığım bir iş için ‘Niçin yaptın?’ diye azarlamadı” (Müslim, Fezâil — özetle). Çocuklara selâm verir, onlarla ilgilenir, hizmetinde bulunanlara yediğinden yedirmeyi ve gücünün üstünde iş yüklememeyi emrederdi (Buhârî, Îmân — özetle). Bugün nasıl uygularım? Eve ve iş yerine selâmla girin; kurye, garson, temizlik görevlisi gibi emeği çok görünmeyen insanlara güler yüz ve teşekkürü esirgemeyin; çocuklarla konuşurken göz hizasına inin.

Evinde ve mahallesinde: Aile, komşuluk ve misafir

Peygamberimiz’in evdeki hâlini soranlara Hz. Âişe’nin verdiği cevap, yüzyıllardır erkeklik ve aile üzerine kurulan pek çok yanlış algıyı düzeltir: Resûlullah evinde ailesinin hizmetinde bulunur, kendi işini kendi görür; namaz vakti gelince de namaza çıkardı (Buhârî, Ezân 44). Elbisesini yamadığı, evin gündelik işlerine katıldığı rivayet edilir. En hayırlı olmanın ölçüsünü de aileye bağlamıştır: İnsanların en hayırlısı, ailesine karşı en hayırlı olandır (Tirmizî, Menâkıb — özetle). Ev, onun sünnetinde hizmet edilen değil birlikte omuzlanan bir yerdir.

Mahalleye çıktığında ise komşuluk ve ikram ahlâkı görülürdü. “Cebrâil bana komşuya iyi davranmayı o kadar tavsiye etti ki, onu komşuya mirasçı kılacağını sandım” buyurmuş (Buhârî, Edeb 28; Müslim, Birr — özetle); Allah’a ve âhiret gününe iman edenin komşusuna iyilik etmesini, misafirine ikramda bulunmasını istemişti (Buhârî, Edeb — özetle). Bugün nasıl uygularım? Evde bir işi kalıcı olarak üstlenin; apartmanınızdaki komşularınızı adıyla tanıyın; pişirdiğinizden bir tabak ikram etmeyi, gelen misafiri külfet değil bereket saymayı âdet edinin.

“Resûlullah evinde ailesinin hizmetinde bulunurdu; namaz vakti gelince namaza çıkardı.”

Buhârî, Ezân 44 — özetle

Gece: Yatsı sonrası sükûnet, uyku sünnetleri ve teheccüd

Efendimiz’in gecesi, gündüzü kadar bilinçliydi. Yatsıdan önce uyumayı ve yatsıdan sonra gereksiz konuşmayla vakti uzatmayı sevmezdi (Buhârî, Mevâkît — özetle); gece, dinlenmenin ve Rabbe yakınlaşmanın vaktiydi. Yatağına abdestli girer, sağ yanına yatar ve “Allah’ım! Senin adınla ölür, senin adınla dirilirim” anlamındaki duayı okurdu (Buhârî, Deavât — özetle). Uyku onun hayatında bir kayıp zaman değil, ertesi günün ibadetine güç toplayan bir emanetti.

Gecenin ilerleyen saatlerinde ise teheccüde kalkar; Kur’an’ın kendisine özel bir görev olarak bildirdiği gece namazını (İsrâ 17/79) ayakları şişinceye kadar kılar, sebebini soran Hz. Âişe’ye “Şükreden bir kul olmayayım mı?” diye cevap verirdi (Buhârî, Teheccüd — özetle). Bugün nasıl uygularım? Ekranı yatsıdan sonra kapatmayı deneyin; abdestli yatıp uyku dualarını okuyun; teheccüde haftada bir gece, iki rekâtla başlayın. Gece küçük bir adım, gündüze büyük bir diriliş taşır.

Sonuç: Bugün bir sünnetle başlayın

Resûlullah’ın bir gününü baştan sona izlediğimizde karşımıza çıkan tablo şudur: Sünnet, hayatın kenarına eklenen birkaç âdet değil; uyanıştan uykuya bütün günü kuşatan bir yaşama üslûbudur. Sabahın şükrü, namazın düzeni, sofranın ölçüsü, yüzün tebessümü, evin paylaşılan emeği, komşunun gözetilmesi ve gecenin sükûneti tek bir bütünün parçalarıdır. Bu bütünlüğü bir günde kuşanmak kimseye farz değildir; ama her gün bir parçasını hayata taşımak herkesin elindedir.

Aşağıdaki küçük plan, Efendimiz’in gününü kendi gününüze taşımanız için bir başlangıçtır. Hepsini birden değil, birini seçip bir hafta sürdürün; sonra bir yenisini ekleyin. Unutmayın: Onun ölçüsüyle amellerin en değerlisi, az da olsa devamlı olandır. Sünnete uymak, Resûlullah’ı sevmenin en sadık dilidir ve bu dil, konuşan için de dinleyen için de hayatı güzelleştirir.

1. Yarın sabah güne uyanma duası ve şükürle başlayın.
2. Bir vakit namazınızın sünnetine bir hafta boyunca özen gösterin.
3. Bir öğünü sünnet ölçüsüyle, ekransız ve ailenizle yiyin.
4. Karşılaştığınız üç kişiye selâm verin, tebessümü sadaka bilin.
5. Evde bir işi üstlenin, bir komşunuza ikramda bulunun.
6. Yatsıdan sonra ekranı kapatın; abdestli yatıp uyku dualarını okuyun.