Bu oturumun anlatı halkaları
Merkezden uzak bir bölge
Qing'in yıkılmasının ardından Xinjiang, Çin Cumhuriyeti'ne bağlı görünse de uzun süre yerel askerî valilerce yönetildi. Çin iç savaşı, Sovyet etkisi, yerel iktidar mücadeleleri ve farklı halkların talepleri bölge siyasetini biçimlendirdi. Bu nedenle dönemi yalnız iki taraflı bir çatışma gibi okumak eksik kalır.
Kaynak · Encyclopaedia Iranica · Hoten tarihi; Cambridge University Press · 1944 İli Ayaklanması
Birinci kısa cumhuriyet
12 Kasım 1933'te Kaşgar'da Doğu Türkistan Cumhuriyeti ilan edildi. Hoten ve Kaşgar çevresindeki farklı liderleri bir araya getiren bu yönetim kısa sürede askerî yenilgiye uğradı. 1933 deneyimi ile on yıl sonraki İli hareketi aynı devletin kesintisiz devamı değildi.
Kaynak · Encyclopaedia Iranica · Hoten tarihi
İkinci cumhuriyet ve 1949 dönüşümü
1944'te Gulca/İli'de yeni bir ayaklanma başladı ve İli, Tarbagatay ile Altay çevresinde ikinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti kuruldu. Sovyet desteği bu dönemde önemliydi. 1949'da Çin Komünistlerinin ülke çapındaki zaferiyle Halk Kurtuluş Ordusu bölgeye girdi ve yeni Çin Halk Cumhuriyeti yönetimi kuruldu.
Kaynak · Cambridge University Press · 1944 İli Ayaklanması; Encyclopaedia Iranica · Hoten tarihi