Doğu Türkistan İlim Meclisi
Bu meclis, Doğu Türkistan'ı ümmetin doğudaki öz kardeşi bilen bir gözle; tarih, hukuk ve insanların gündelik hayatı üzerinden anlatır. Türkçedeki yerleşik adı olan Doğu Türkistan'ı esas alır; resmî Çin belgelerine atıfta Xinjiang adını açıkça belirtir. Ölçüsü Kur'an'ın adalet emridir: Uygur halkını belirli silahlı aktörlerle, Çin halkını devlet politikalarıyla özdeşleştirmez. Grafik şiddet içermez; teyitli olgu, BM değerlendirmesi ve Çin makamlarının resmî görüşünü açıkça ayırır.
12 halkada bir tarih
Her oturum bir öncekinin üzerine kurulur. Soruları tamamladıkça sıradaki dönem açılır.
- 10.–11. yüzyılİlerleme yükleniyor
Türkistan: İslam'ın Doğu Kanadı
Doğu Türkistan müminin gözünde uzak bir haber başlığı değil; bin yıllık iman ve ilim mirasıyla ümmetin öz kardeşidir.
- İpek Yolu–Bugünİlerleme yükleniyor
Coğrafya, Adlar ve Halklar
Bir adın resmî, tarihî, coğrafi veya siyasî kullanımını egemenlik hakkında kesin hükümle karıştırma.
- Antik çağ–18. yüzyılİlerleme yükleniyor
İpek Yolu ve Uygur Kültürünün Kökleri
Uygur kültürünün Türkçe, İslam, vaha şehirleri ve daha eski bölgesel mirasların birleşimiyle geliştiğini gör.
- 1755–1911İlerleme yükleniyor
Qing Hâkimiyeti ve Xinjiang Eyaleti
Bugünkü idarî yapının köklerini Qing yayılması ve 1884 eyaletleşmesi içinde tarihsel bağlamına yerleştir.
- 1912–1949İlerleme yükleniyor
Cumhuriyet Dönemi ve Kısa Ömürlü Yönetimler
İki Doğu Türkistan Cumhuriyeti'nin farklı aktör ve koşullarda kurulduğunu; kesintisiz tek devlet olmadığını kavra.
- 1949–2009İlerleme yükleniyor
ÇHC Yönetimi ve Özerklik Vaadi
Hukukta yazan özerklik güvenceleriyle uygulamaya ilişkin eşitsizlik ve temsil tartışmalarını aynı şey sayma.
- 2009–2016İlerleme yükleniyor
Şiddet Olayları ve Güvenlik Siyaseti
Belirli kişilerin şiddet eylemlerinin bir halkın tamamını gözetim ve cezalandırma nesnesine çeviremeyeceğini kavra.
- 2017–2019İlerleme yükleniyor
Meslekî Eğitim Merkezi mi, Keyfî Alıkoyma mı?
Doğrulanmamış tek bir rakama yaslanmadan, geniş çaplı özgürlükten yoksun bırakma bulgusunu ve resmî cevabı birlikte oku.
- 2017–2023İlerleme yükleniyor
Din, Dil, Aile, Mahremiyet ve Emek
Anayasal haklarla BM'nin uygulamaya ilişkin bulgularını ve Çin'in gönüllülük-kalkınma savunusunu birbirinden ayır.
- 2018–2025İlerleme yükleniyor
BM Değerlendirmesi ve Çin'in Cevabı
'İnsanlığa karşı suç teşkil edebilir' sonucunu doğru aktar; bunu soykırım veya kesinleşmiş mahkeme kararı diye büyütme.
- 2022–12 Temmuz 2026İlerleme yükleniyor
Bugünkü Çerçeve ve Bilinçli Dayanışma
Çin halkına nefret üretmeden, Uygur ve diğer azınlıkların dil, din, kültür, aile ve özgürlük haklarını savun.
- Bugün ve her günİlerleme yükleniyor
Müminin Sorumluluğu: Dua, İnfak ve Kardeşlik
Bilmek yetmez; mümin Doğu Türkistanlı kardeşi için öğrendiğini dua, infak ve adaletli şahitliğe dönüştürür.
Kaynak masası
Tarihsel belge, BM soruşturma bulgusu, tarafın resmî görüşü ve mahkeme kararı aynı ağırlıkta değildir. Meclis, bu türleri adını koyarak yan yana gösterir.
Hucurât 49/10 ve Mâide 5/8 başta olmak üzere âyet metinleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı meali.
(yeni sekmede açılır)Ümmet kardeşliği ve kötülüğü değiştirme hadislerinin metinleri ve Diyanet açıklamaları.
(yeni sekmede açılır)Satuk Buğra Han'ın İslam'ı kabulü ve ilk Müslüman Türk devletinin tarihi.
(yeni sekmede açılır)Dîvânu Lugāti't-Türk müellifinin hayatı ve Kaşgar merkezli ilim muhiti.
(yeni sekmede açılır)Kutadgu Bilig müellifi ve Karahanlı dönemi İslamî düşünce geleneği.
(yeni sekmede açılır)Xinjiang, Çin Türkistanı ve Doğu Türkistan adlarının tarihî ve coğrafi kullanımlarını açıklayan akademik başvuru maddesi.
(yeni sekmede açılır)İpek Yolu şehri Kaşgar'ın farklı yönetimler altındaki tarihini ve Qing hâkimiyetine girişini özetler.
(yeni sekmede açılır)1933 Kaşgar merkezli cumhuriyet ile 1949'daki yönetim değişikliğini tarihsel bağlamına yerleştirir.
(yeni sekmede açılır)1944'te İli'de kurulan yönetimin yerel, Sovyet ve Çin iç savaşı bağlamlarını inceleyen hakemli tarih çalışması.
(yeni sekmede açılır)Uygur Muqam geleneğini, bölgesel çeşitlerini ve yaşayan kültürel miras niteliğini tanıtan UNESCO kaydı.
(yeni sekmede açılır)Etnik eşitlik, bölgesel özerklik, dil, kültür ve din özgürlüğüne ilişkin resmî anayasal çerçeve.
(yeni sekmede açılır)Özerk bölgelerin yönetim, eğitim, dil ve kültür alanlarındaki resmî yetki ve güvencelerini düzenleyen kanun.
(yeni sekmede açılır)Çin hükümetinin bölgenin tarihi, Doğu Türkistan adı ve ulusal bütünlük hakkındaki resmî görüşü.
(yeni sekmede açılır)Çin hükümetinin şiddet olayları, güvenlik ihtiyacı ve 2014 sonrası politikalarına ilişkin resmî anlatısı.
(yeni sekmede açılır)Merkezlerin amacı, hukukî dayanağı ve işleyişi hakkındaki 2019 tarihli resmî Çin görüşü.
(yeni sekmede açılır)Bölgesel hükümetin Aralık 2019'da bütün kursiyerlerin mezun olduğunu bildiren resmî açıklaması.
(yeni sekmede açılır)2017–2019 ağırlıklı olmak üzere alıkoyma, din, kültür, aile, mahremiyet ve çalışma haklarına dair 2022 değerlendirmesi.
(yeni sekmede açılır)Çin hükümetinin OHCHR yöntemini ve bulgularını reddeden, güvenlik ve kalkınma yaklaşımını savunan cevabı.
(yeni sekmede açılır)Uygurlar ve diğer Müslüman azınlıkların suçlama veya yargılama olmaksızın alıkonduğuna dair raporları ele alan 2018 gözlemleri.
(yeni sekmede açılır)Ayrımcılık, dinî-kültürel haklar, aile, çalışma ve mahremiyet konularında OHCHR tavsiyelerinin uygulanmasını isteyen belge.
(yeni sekmede açılır)İstihdam programlarında ayrımcılık ve zorlama belirtilerini, Çin'in cevaplarıyla birlikte inceleyen 2022 kayıtları.
(yeni sekmede açılır)Belirsiz terör ve aşırıcılık hükümleri üzerinden özgürlükten yoksun bırakmanın keyfîliğini değerlendiren uzman görüşü.
(yeni sekmede açılır)Yüksek Komiserin Xinjiang'daki çalışma programları hakkındaki ILO kaygılarını ve eski tavsiyelerin aciliyetini yinelediği konuşma.
(yeni sekmede açılır)12 Mart 2026'da kabul edilen ve 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren etnik işler kanununun resmî metni.
(yeni sekmede açılır)Yeni kanunun dil, kültür, din, ifade ve örgütlenme hakları üzerindeki muhtemel etkilerine ilişkin 16 Nisan 2026 tarihli uzman yazısı.
(yeni sekmede açılır)