Bu oturumun anlatı halkaları
Son Emîr ve Teslim
Kastilya kraliçesi Isabella ile Aragon kralı Ferdinand'ın evliliği, İspanya'nın iki büyük gücünü birleştirdi; hedef Gırnata'ydı. Nasrî sarayı ise taht kavgalarıyla bölünmüştü: son emîr Ebû Abdullah es-Sagīr (Batı kaynaklarında Boabdil), hem amcası hem de kuşatma ordusuyla uğraştı. Uzun kuşatmanın ardından şehir 2 Ocak 1492'de antlaşmayla teslim edildi; sekiz asırlık Endülüs Müslümanlığının devlet çağı kapandı.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Gırnata; TDV İslâm Ansiklopedisi · Nasrîler
Bozulan Söz: Moriskolar
Teslim antlaşması Müslümanlara din, mülk ve mahkeme güvencesi veriyordu; fakat birkaç yıl içinde zorla vaftiz kampanyaları başladı, Arapça kitaplar meydanlarda yakıldı ve 1502'de Müslüman kalmak fiilen yasaklandı. Görünüşte Hristiyan, gizlide Müslüman yaşamak zorunda bırakılan bu insanlara Morisko denir; kuşaklar boyu Engizisyon takibi altında inançlarını sakladılar. 1018/1609'dan itibaren ise topyekûn sürgün edildiler: yüz binlerce Morisko, yurtlarından Kuzey Afrika'ya döküldü.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Moriskolar
Kemal Reis Kıyılarda
Endülüs Müslümanları, dönemin en güçlü İslam devleti Osmanlı'ya elçiler ve şiirli mektuplar gönderip yardım istedi. Sultan II. Bayezid, denizci Kemal Reis'i görevlendirdi; Kemal Reis 1487'den itibaren İspanya kıyılarına seferler düzenledi ve binlerce Müslüman ile Yahudi'yi gemilerle Kuzey Afrika ve Osmanlı topraklarına taşıdı. Mesafe ve çağın imkânları topyekûn kurtuluşa yetmedi; fakat bu seferler, ümmetin Endülüs'ü unutmadığının belgesidir.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Kemal Reis
Zulüm Karanlıktır
Endülüs'ün son yüzyılı, sözünde durmayan güçlerin ve din değiştirmeye zorlanan insanların tarihidir. Hz. Peygamber'in uyarısı bu tabloyu tek cümlede mühürler: 'Zulümden sakının. Çünkü zulüm, kıyamet gününde karanlıklardır.' Mümin bu tarihi okurken zalimi adıyla anar; fakat öfkesini adaletin önüne geçirmez ve hiçbir topluluğu tek kalıba dökmez.
Kaynak · Buhârî, Mezâlim 8; Müslim, Birr 57