Bu oturumun anlatı halkaları
Büyük Fitne ve Hilâfetin Sonu
II. Hakem'den sonra yönetim fiilen hâcib ailesinin eline geçti; güçlü hâcib Mansûr'un ölümünün ardından merkezî otorite hızla çözüldü. 399/1009'da başlayan fitne yıllarında Kurtuba defalarca el değiştirdi, Medînetüzzehrâ yağmalandı, halifeler kukla hâline geldi. 422/1031'de Kurtubalılar hilâfeti resmen kaldırdı: üç asırlık Endülüs Emevî Devleti, dışarıdan yıkılmadan içeriden bitmişti.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Endülüs; TDV İslâm Ansiklopedisi · Mülûkü't-tavâif
Mülûkü't-Tavâif: Parçaların Saltanatı
Hilâfetin enkazında her büyük şehirde bir hanedan türedi: İşbîliye'de Abbâdîler, Sarakusta'da Hûdîler, Gırnata'da Zîrîler... Bu döneme mülûkü't-tavâif, 'grupların kralları' denir. Beylikler birbirleriyle savaşırken kuzeydeki Hristiyan krallıklara haraç ödemeye başladılar; hatta birbirlerine karşı onlardan yardım istediler. Saraylarda şiir ve sanat parlarken, ülkenin savunma gücü pazarlık masalarında eriyordu.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Mülûkü't-tavâif
İbn Hazm: Fitne Çağının Kalemi
Kurtubalı vezir oğlu İbn Hazm, fitne yüzünden sarayları ve makamları kaybedince ömrünü kaleme verdi: sevgi ve incelik üzerine Tavku'l-hamâme'yi (Güvercin Gerdanlığı), fıkıhta Zâhirî ekolün âbidesi el-Muhallâ'yı ve dinler tarihinin öncü eserlerini yazdı. Sivri dili yüzünden İşbîliye emîri kitaplarını yaktırdığında söylediği beyit meşhurdur: kâğıdı yakabilirsiniz, fakat kitapların taşıdığı ilim onun göğsündedir ve kendisiyle birlikte yolculuk eder.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · İbn Hazm
Çekişmenin Bedeli
Kur'an, müminleri iç çekişmenin sonucu konusunda apaçık uyarır: çekişenler gevşer ve güçlerini kaybederler. Tavâif asrı bu âyetin âdeta tarihe yazılmış tefsiridir; şehirler tek tek pazarlık konusu olurken hiçbir beylik yalnız başına ayakta kalamadı. Bu ders, Endülüs'ün bundan sonraki bütün dönemeçlerinde karşımıza çıkacak.
Kaynak · Enfâl, 8/46 · Diyanet meali