Bu oturumun anlatı halkaları
Bir Savaş, Bir Dönüm Noktası
Kastilya, Aragon ve Navarra krallıkları güçlerini birleştirip Muvahhid ordusunun karşısına çıktı; 609/1212'de İkāb mevkiinde (Batı kaynaklarında Las Navas de Tolosa) Muvahhidler ağır bir bozguna uğradı. Zellâka'nın kazandırdığını İkāb geri aldı: yarımadadaki Müslüman askerî gücü bir daha toparlanamadı. Muvahhid Devleti'nin çözülmesiyle Endülüs şehirleri, tıpkı tavâif devrindeki gibi kendi başlarına kaldı.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Muvahhidler
Domino: Kurtuba, Belensiye, İşbîliye
İkāb'dan sonraki kuşak, Endülüs tarihinin en hızlı toprak kaybına şahit oldu: Kurtuba 633/1236'da düştü ve ulu camisi katedrale çevrildi; Belensiye 636/1238'de, ticaretin ve sanatın merkezi İşbîliye 646/1248'de teslim oldu. Şehirlerden güneye doğru büyük göç dalgaları yaşandı. Üç asırlık hilâfet coğrafyasından geriye, güneydeki dağlık şeritte tutunan tek bir emirlik kalacaktı: Gırnata.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Kurtuba; TDV İslâm Ansiklopedisi · Endülüs
Müdeccenler: İdare Altında Müslümanlık
Düşen şehirlerde kalan Müslümanlara müdeccen denir (İspanyolca'ya Mudéjar olarak geçti). Teslim antlaşmaları başlangıçta din, mülk ve mahkeme haklarını tanıyordu; fakat bu haklar zamanla daraltıldı, camiler kiliseye çevrildi, mahalleler ayrıştırıldı. Müdeccen tecrübesi, iki buçuk asır sonra Moriskoların yaşayacağı büyük dramın ilk perdesiydi.
Kaynak · TDV İslâm Ansiklopedisi · Endülüs; TDV İslâm Ansiklopedisi · Moriskolar